Niedobory żelaza są przyczyną wielu problemów zdrowotnych wśród dorosłych i dzieci. Wpływają nie tylko na jakość codziennego funkcjonowania, ale mogą zaburzać także szereg procesów metabolicznych. Niedobór żelaza jest szczególnie niebezpieczny u kobiet w ciąży i wiąże się ze zwiększonym ryzykiem niedokrwistości, przedwczesnego porodu, niskiej masy urodzeniowej noworodka, zaburzeń rozwoju dziecka oraz depresji poporodowej.
W suplementacji żelaza najczęściej stosuje się nieorganiczne lub organiczne sole żelaza, takie jak siarczan czy fumaran żelaza. Ich stosowanie może wiązać się z występowaniem działań niepożądanych, zwłaszcza ze strony przewodu pokarmowego.
Jednym z możliwych źródeł żelaza jest również diglicynian żelaza (ferrous bisglycinate). W przeciwieństwie do tradycyjnych soli żelaza należy on do grupy chelatów aminokwasowych. Badania wskazują, że forma ta może charakteryzować się wyższą biodostępnością niż klasyczne sole żelaza. Diglicynian żelaza jest związkiem, w którym jon żelaza połączony jest z dwiema cząsteczkami glicyny. Taka budowa może chronić jon żelaza podczas przechodzenia przez przewód pokarmowy, co może sprzyjać jego skuteczniejszemu wchłanianiu.
Jednym z badań oceniających biodostępność, skuteczność i bezpieczeństwo stosowania diglicynianu żelaza było randomizowane, kontrolowane badanie przeprowadzone wśród kobiet w ciąży z niedoborem żelaza. Porównano preparat zawierający 24 mg żelaza elementarnego w postaci diglicynianu z preparatem dostarczającym 66 mg żelaza elementarnego w postaci fumaranu.
Badanie przeprowadzono wśród 120 kobiet ciężarnych w wieku 20–40 lat, będących między 12. a 16. tygodniem ciąży. Do udziału kwalifikowano wyłącznie pacjentki z potwierdzonym niedoborem żelaza, definiowanym jako stężenie ferrytyny <30 μg/l. Z badania wykluczono między innymi kobiety z cukrzycą ciążową, stanem przedrzucawkowym, talasemią, hemoglobinopatiami, przewlekłymi chorobami przewodu pokarmowego, a także osoby palące papierosy lub nadużywające alkoholu. Uczestniczki zostały losowo przydzielone do jednej z dwóch grup. Grupa badana otrzymywała codziennie kapsułkę zawierającą 120 mg diglicynianu żelaza (24 mg żelaza elementarnego), kwas folinowy oraz zestaw witamin. Grupa kontrolna przyjmowała preparat zawierający 200 mg fumaranu żelaza, dostarczający 66 mg żelaza elementarnego, również wzbogacony o witaminy. Suplementację prowadzono przez sześć miesięcy, a preparaty przyjmowano codziennie po śniadaniu. W trakcie badania oceniano biodostępność żelaza, zmiany parametrów hematologicznych oraz bezpieczeństwo stosowania obu preparatów.
Ocena działania suplementacji obejmowała analizę biodostępności żelaza, parametrów hematologicznych oraz wskaźników gospodarki żelazowej.
Bezpośrednio po pierwszej dawce preparatu oznaczano stężenie żelaza w surowicy na czczo oraz po jednej i dwóch godzinach od suplementacji, aby ocenić odpowiedź organizmu na podanie obu form żelaza. Dodatkowo przed rozpoczęciem badania oraz po trzech i sześciu miesiącach suplementacji oznaczano stężenie hemoglobiny, liczbę erytrocytów i retikulocytów, średnią objętość krwinki czerwonej (MCV), średnią zawartość hemoglobiny w krwince (MCH), średnie stężenie hemoglobiny w krwince (MCHC), wysycenie transferyny, stężenie ferrytyny oraz poziom białka C-reaktywnego o wysokiej czułości (hs-CRP). Przez cały okres obserwacji monitorowano także występowanie działań niepożądanych ze strony przewodu pokarmowego, oceniano jakość życia uczestniczek przy użyciu standaryzowanego kwestionariusza WHOQOL-BREF oraz analizowano masę urodzeniową noworodków. Za istotne statystycznie uznawano różnice przy wartości p < 0,05.
Po sześciu miesiącach suplementacji w obu grupach zaobserwowano istotną poprawę parametrów hematologicznych oraz gospodarki żelazowej. W grupie otrzymującej diglicynian żelaza obserwowano większe zmiany w zakresie stężenia hemoglobiny, ferrytyny oraz innych analizowanych wskaźników w porównaniu z grupą kontrolną, mimo zastosowania niższej dawki żelaza elementarnego. Dodatkowo uczestniczki stosujące diglicynian żelaza rzadziej zgłaszały działania niepożądane, takie jak nudności, bóle brzucha, wzdęcia, zaparcia czy metaliczny posmak w ustach.
Wyniki tego badania są zgodne z wcześniejszymi doniesieniami naukowymi wskazującymi, że diglicynian żelaza może stanowić skuteczną alternatywę dla tradycyjnych soli żelaza, przy jednoczesnej lepszej tolerancji ze strony przewodu pokarmowego. Ma to szczególne znaczenie dla osób, u których suplementacja klasycznymi formami żelaza wiąże się z występowaniem dolegliwości utrudniających regularne stosowanie preparatu.
Połączenie korzystnej biodostępności, skuteczności potwierdzonej w badaniach klinicznych oraz dobrej tolerancji sprawia, że diglicynian żelaza jest formą żelaza wykorzystywaną w preparatach przeznaczonych dla osób wymagających uzupełniania tego składnika, w tym również w produktach kierowanych do kobiet w ciąży.
Na podstawie: Bumrungpert, A., Pavadhgul, P., Piromsawasdi, T., & Mozafari, M. R. (2022). Efficacy and safety of ferrous bisglycinate and folinic acid in the control of iron deficiency in pregnant women: A randomized, controlled trial. Nutrients, 14(3), 452. https://doi.org/10.3390/nu14030452
