Przewlekłe zmęczenie to stan charakteryzujący się uporczywym, długotrwałym uczuciem wyczerpania, które nie ustępuje mimo odpoczynku i utrzymuje się przez co najmniej sześć miesięcy, znacząco utrudniając chorym codzienne funkcjonowanie. Diagnoza opiera się na objawach zgłaszanych przez pacjenta oraz na wykluczeniu innych możliwych przyczyn. Jest to stan o złożonym podłożu, który może wynikać z wielu różnych czynników. Jedna z hipotez zakłada, że przewlekłe zmęczenie może być związane z zaburzeniami metabolicznymi. Badania wskazują m.in. na zmieniony poziom kortyzolu, aminokwasów, nukleotydów, azotu oraz hormonów, a także na nieprawidłową aktywację układu odpornościowego. Szczególną uwagę zwraca się na rolę stresu oksydacyjnego.
Żeń-szeń (znany również jako żeń-szeń właściwy, Wszechlek żeń-szeń, Panax ginseng C.A. Meyer) to roślina lecznicza od wieków wykorzystywana w tradycyjnej medycynie wschodniej. Zawiera trzykrotnie więcej polisacharydów niż biały żeń-szeń. Składniki te, według badań, mogą korzystnie wpływać na układ odpornościowy, regulować funkcje hormonalne, łagodzić stres oksydacyjny i ostatecznie redukować uczucie zmęczenia. W kontekście przewlekłego zmęczenia żeń-szeń może być obiecującym środkiem wspomagającym terapię, zwłaszcza ze względu na jego potencjalny wpływ na oś podwzgórze–przysadka–nadnercza oraz regulację poziomu kortyzolu, który często bywa obniżony u pacjentów z tym schorzeniem.
W celu weryfikacji potencjalnego wpływu żeń-szenia na zmęczenie, przeprowadzono badanie kliniczne o charakterze randomizowany, podwójnie ślepy i z grupą kontrolną placebo. Wzięło w nim udział 50 pacjentów w wieku od 19 do 65 lat, u których rozpoznano przewlekłe zmęczenie, ale nie stwierdzono nieprawidłowości w zakresie ciśnienia tętniczego, wyników badań biochemicznych krwi, analizy moczu, funkcji tarczycy, badań obrazowych ani elektrokardiografii (EKG). Z badania wykluczono osoby pracujące na nocne zmiany, przyjmujące leki oraz kobiety w ciąży. Uczestnicy zostali losowo przydzieleni do dwóch grup: jedna przyjmowała kapsułki zawierające 3 g czerwonego żeń-szenia dziennie przez sześć tygodni, druga – placebo. Oceniano poziom zmęczenia (za pomocą skali VAS), reakcje na stres, objawy depresji, jakość snu oraz ogólną jakość życia. Mierzono także markery biochemiczne stresu oksydacyjnego oraz poziom kortyzolu w ślinie.
Badanie nie wykazało istotnych różnic w redukcji zmęczenia pomiędzy grupą przyjmującą preparat a placebo w całej badanej populacji. Niemniej jednak wyniki sugerują potencjalną skuteczność czerwonego żeń-szenia u pacjentów w średnim wieku oraz u osób z umiarkowanym poziomem zmęczenia. W ocenach dotyczących depresji, stresu i jakości życia poprawę odnotowano zarówno w grupie przyjmującej żeń-szeń, jak i w grupie placebo, jednak niestety bez istotnych różnic między nimi. Nie zaobserwowano również znaczących zmian w poziomie przeciwutleniaczy ani kortyzolu, a stosowanie żeń-szenia nie wiązało się z działaniami niepożądanymi.
W artykule opisującym doświadczenie naukowcy powołują się na inne badania powiązane z Panax gingseng. Zauważono między innymi związek między stresem oksydacyjnym i zaburzeniami hormonalnymi a przewlekłym zmęczeniem, co sugeruje potencjalne korzyści ze stosowania przeciwutleniaczy w terapii. W innych badaniach z udziałem zwierząt wykazano, że suplementacja korzeniem żeń-szenia może być pomocna w łagodzeniu objawów przewlekłego zmęczenia. Zaobserwowano poprawę parametrów fizjologicznych powiązanych z monitorowaniem zmęczenia. Przytoczone wyniki sugerują, że żeń-szeń może być potencjalnie skutecznym środkiem wspomagającym terapię przewlekłego zmęczenia, zwłaszcza u pacjentów powyżej 50. roku życia oraz z umiarkowanym nasileniem objawów. Niezbędne są jednak dalsze badania z większą liczbą uczestników, dłuższym czasem interwencji oraz różnymi dawkami preparatu, aby dokładnie ocenić jego skuteczność i bezpieczeństwo.
Artykuł opracowany w oparciu o:
Won-Suk Sung, Ha-Ra Kang, Chan-Yung Jung, Seong-Sik Park, Seung-Ho Lee, Eun-Jung Kim, Efficacy of Korean red ginseng (Panax ginseng) for middle-aged and moderate level of chronic fatigue patients: A randomized, double-blind, placebo-controlled trial, Complementary Therapies in Medicine, Volume 48, 2020, 102246, ISSN 0965-2299, https://doi.org/10.1016/j.ctim.2019.102246.
(https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0965229919310659)
