Choroby układu sercowo-naczyniowego od lat stanowią jedną z głównych przyczyn zgonów na świecie. W obliczu rosnącej liczby zachorowań oraz starzejącego się społeczeństwa, działania profilaktyczne stają się coraz bardziej istotnym elementem strategii prozdrowotnych. W tym kontekście coraz większą uwagę poświęca się naturalnym związkom bioaktywnym, takim jak likopen.
Likopen jest naturalnym związkiem chemicznym z grupy karotenoidów, który nadaje charakterystyczne czerwone zabarwienie takim owocom jak pomidory, arbuz, papaja, czerwony grejpfrut czy guawa. Choć likopen, w przeciwieństwie do innych karotenoidów, nie wykazuje aktywności prowitaminy A, posiada szereg właściwości biologicznych, które czynią go niezwykle interesującym z punktu widzenia profilaktyki chorób cywilizacyjnych. Jego zdolność do neutralizowania wolnych rodników czyni go silnym przeciwutleniaczem, a dodatkowo wykazuje on działanie przeciwzapalne oraz wspierające funkcję śródbłonka naczyniowego, czyli cienkiej warstwy komórek wyściełającej wnętrze naczyń krwionośnych, odpowiedzialnej m.in. za regulację napięcia naczyniowego i utrzymanie prawidłowego przepływu krwi. Zaburzenia w funkcjonowaniu śródbłonka są jednym z pierwszych sygnałów rozwoju miażdżycy, dlatego jego ochrona ma kluczowe znaczenie w zapobieganiu chorobom serca.
Warto zaznaczyć, że likopen jest związkiem lipofilowym, co oznacza, że jego przyswajalność wzrasta w obecności tłuszczów. Szczególnie dobrze przyswajalny jest z produktów poddanych obórce cieplnej, takich jak przecier czy koncentrat pomidorowy, gdzie uwalnia się z matrycy komórkowej i przyjmuje lepiej przyswajalną formę. Oznacza to, że nie tylko świeże, ale i przetworzone produkty mogą mieć istotne znaczenie w codziennej diecie wspierającej zdrowie serca.
Skuteczność likopenu w kontekście zdrowia układu sercowo-naczyniowego została potwierdzona w szeregu badań, w tym w badaniu klinicznym przeprowadzonym przez Gajendragadkara i współpracowników. Wzięło w nim udział 72 uczestników – połowę stanowili pacjenci z rozpoznaną chorobą układu sercowo-naczyniowego, natomiast drugą połowę stanowili zdrowi ochotnicy. Uczestników podzielono losowo na dwie grupy: jedna przez osiem tygodni otrzymywała suplementację w postaci 7 mg likopenu dziennie, drugą stanowiła grupa placebo. Badanie miało charakter podwójnie zaślepiony, co oznacza, że ani uczestnicy, ani badacze nie wiedzieli, kto otrzymuje aktywną substancję, a kto placebo, co zwiększa wiarygodność uzyskanych wyników. Celem było określenie wpływu suplementacji likopenu na funkcję śródbłonka naczyniowego, która została oceniona za pomocą specjalistycznego badania pletyzmograficznego przedramienia, która pozwala mierzyć zmiany objętości przepływającej krwi w odpowiedzi na działanie substancji rozszerzającej naczynia, takiej jak acetylocholina.
Wyniki wykazały, że u osób z chorobami układu krążenia, suplementacja likopenu istotnie poprawiła odpowiedź naczyniową. W tej grupie zaobserwowano wzrost rozszerzalności naczyń o 53% w porównaniu z grupą placebo. Co istotne, efekt ten był niezależny od klasycznych czynników ryzyka, takich jak ciśnienie tętnicze, profil lipidowy czy obecność markerów stanu zapalnego. U zdrowych ochotników nie odnotowano istotnych zmian, co może sugerować, że pozytywny wpływ likopenu ujawnia się przede wszystkim u osób z istniejącymi zaburzeniami funkcji naczyniowej.
Uzyskane wyniki wskazują, że likopen może być cennym składnikiem diety wspomagającym prawidłowe działanie układu krążenia. Szczególne korzyści mogą odnosić osoby z grup zwiększonego ryzyka, takie jak osoby starsze, z nadmierną masą ciała czy prowadzące siedzący tryb życia. Włączenie likopenu do codziennej diety, zarówno poprzez spożywanie produktów bogatych w ten związek, jak i poprzez suplementację, może stanowić istotny element prozdrowotnego stylu życia.
Na podstawie: : Gajendragadkar PR, Hubsch A, Ma¨ki-Peta¨ja¨ KM, Serg M, Wilkinson IB, et al. (2014) Effects of Oral Lycopene Supplementation on Vascular Function in Patients with Cardiovascular Disease and Healthy Volunteers: A Randomised Controlled Trial. PLoS ONE 9(6): e99070. doi:10.1371/journal.pone.0099070
