Choroby zapalne jelit (IBD, Inflammatory Bowel Disease) stanowią coraz większe wyzwanie kliniczne, szczególnie w populacji pediatrycznej. Szacuje się, że nawet co czwarty pacjent z IBD to dziecko lub nastolatek. Rosnąca liczba rozpoznań oraz ograniczenia standardowej terapii sprawiają, że coraz większą uwagę zwraca się na rozwiązania wspomagające leczenie, w tym na składniki wpływające na mikrobiotę jelitową i integralność bariery jelitowej, takie jak maślan sodu.
IBD to choroby o podłożu immunozależnym, z okresami remisji i zaostrzeń. Należą do nich m.in. choroba Leśniewskiego-Crohna, oraz wrzodziejące zapalenie jelita grubego. Objawy tych chorób są dosyć nieswoiste, dlatego prawdopodobnie wiele osób zmagających się z IBD nie jest zdiagnozowanych. Do głównych objawów należą m.in. bóle brzucha, biegunki, utrata masy ciała oraz zmęczenie, gorączka. W chorobie Leśniewskiego–Crohna stan zapalny może obejmować całą grubość ściany jelita i występować odcinkowo, a w przebiegu choroby mogą pojawiać się przetoki oraz ropnie. Natomiast przy wrzodziejącym zapaleniu jelita grubego proces chorobowy dotyczy wyłącznie jelita grubego, rozpoczyna się w odbytnicy i rozprzestrzenia się w sposób ciągły na kolejne jego odcinki. Charakterystycznym objawem są nawracające biegunki, często z domieszką krwi.
Jednym z istotnych elementów w patogenezie IBD jest dysbioza jelitowa. Mikrobiota jelitowa odgrywa istotną rolę w funkcjonowaniu naszego organizmu, wpływa m.in. na aktywność układu immunologicznego, dlatego jest ona tak silnie powiązana z IBD. W jelicie grubym bakterie produkują kwas masłowy, czyli krótkołańcuchowy kwas tłuszczowy (SCFA), stanowiący podstawowe źródło energii dla kolonocytów. Jego odpowiedni poziom zapewnia prawidłowe funkcjonowanie nabłonka jelitowego oraz może wspierać regulację odpowiedzi immunologicznej m.in. poprzez wpływ na produkcję cytokin prozapalnych oraz aktywność makrofagów, komórek dendrytycznych i limfocytów T. Niedobór kwasu masłowego może prowadzić do osłabienia bariery jelitowej i nasilonego stanu zapalnego, co może sprzyjać rozwojowi IBD.
Naukowcy z Rumunii ocenili potencjał maślanu sodu jako elementu uzupełniającego standardowe leczenie w randomizowanym badaniu klinicznym z udziałem 88 pacjentów w wieku 7-18 lat z chorobą Leśniowskiego-Crohna oraz wrzodziejącym zapaleniem jelita grubego. Badanie trwało 12 tygodni, a uczestnicy zostali losowo przydzieleni do dwóch grup: grupa A otrzymała standardową farmakoterapię na IBD + 150mg mikrokapsułkowanego maślanu sodu, natomiast grupa B również otrzymała standardową terapię na IBD, ale zamiast maślanu sodu przyjmowali placebo.
Ocenie podlegały takie parametry jak:
- odsetek pacjentów, którzy doświadczyli nawrotu
- markery stanu zapalnego: CRP (marker stanu zapalnego ogólnoustrojowego) oraz kalprotektynę kałowa (marker stanu zapalnego jelit).
- Wskaźniki aktywności choroby: PUCAI dla zapalenia wrzodziejącego jelita grubego u dzieci oraz PCDAI dla choroby Crohna u dzieci – oceniane na początku badania, po 8 tygodniach oraz na końcu (po 12 tygodniach)
W grupie otrzymującej maślan sodu zaobserwowano wyższy odsetek pacjentówpozostających w remisji niż w grupie placebo. Jednocześnie odnotowano obniżenie markerów stanu zapalnego, takich jak CRP oraz kalprotektyna kałowa, przy porównywalnych wartościach wyjściowych w obu grupach. Różnice w klinicznych wskaźnikach aktywności choroby (PUCAI, PCDAI) wykazywały trend korzystny dla grupy suplementowanej, jednak nie wszystkie osiągnęły istotność statystyczną. Dalsze badania z większą liczbą pacjentów i dłuższym okresem obserwacji są wskazane w celu potwierdzenia długoterminowej skuteczności.
Wyniki badania sugerują potencjalny korzystny wpływ maślanu sodu na wybrane parametry związane ze stanem zapalnym oraz przebiegiem choroby u dzieci z IBD. Należy jednak podkreślić, że obserwacje te odnoszą się do warunków badania klinicznego i wymagają dalszego potwierdzenia. Dzięki stabilnej formie i możliwości zastosowania w różnych formulacjach, mikrokapsułkowany maślan sodu stanowi interesujący składnik produktów ukierunkowanych na wsparcie funkcji jelit i mikrobioty.
Opracowano na podstawie: https://www.mdpi.com/2075-1729/15/6/902?utm
