Berberyna to naturalny alkaloid roślinny występujący m.in. w rodzinach Annonaceae, Menispermaceae, Berberidaceae, Papaveraceae, Rutaceae i Ranunculaceae. Jej głównym źródłem jest jednak berberys. Związek ten charakteryzuje się szerokim spektrum działania biologicznego, obejmującym przede wszystkim wpływ na procesy metaboliczne zachodzące w organizmie. W badaniach przedklinicznych i klinicznych wykazano, że berberyna może oddziaływać na regulację poziomu glukozy i lipidów, a także wpływać na wrażliwość insulinową. Z tego względu w ostatnich latach stała się przedmiotem licznych badań naukowych, szczególnie w kontekście zaburzeń metabolicznych, takich jak cukrzyca typu 2 czy zespół metaboliczny.
W badaniach eksperymentalnych i klinicznych opisywane są jej konkretne efekty metaboliczne. Wykazano między innymi obniżenie stężenia triglicerydów oraz frakcji LDL cholesterolu przy jednoczesnym wzroście stężenia HDL. Obserwowano również zmniejszenie stężenia glukozy na czczo oraz poprawę odpowiedzi tkanek na insulinę. Dodatkowo analizuje się jej wpływ na procesy zapalne, skład mikrobioty jelitowej oraz regulację masy ciała, co wskazuje na wielopoziomowe oddziaływanie metaboliczne tej substancji.
W 2022 roku opublikowano metaanalizę dotyczącą wpływu berberyny na gospodarkę węglowodanową u pacjentów z cukrzycą typu 2. Autorzy przeanalizowali randomizowane badania kliniczne opublikowane do listopada 2021 roku. Wyszukiwanie prowadzono w ośmiu bazach naukowych, m.in. PubMed, EMBASE, Web of Science oraz chińskich bazach danych. Do analizy włączono wyłącznie badania z udziałem pacjentów z cukrzycą typu 2, w których berberyna stanowiła główną interwencję terapeutyczną. Ostatecznie zakwalifikowano 37 randomizowanych badań klinicznych obejmujących łącznie 3048 pacjentów. Większość badań przeprowadzono w Chinach, a jedno w Iranie.
W analizowanych pracach oceniano przede wszystkim poziom glukozy na czczo (FPG), glikemię poposiłkową po 2 godzinach (2hPBG), hemoglobinę glikowaną HbA1c oraz bezpieczeństwo stosowania berberyny. Wyniki metaanalizy wykazały, że suplementacja berberyną istotnie poprawiała parametry gospodarki węglowodanowej. Średni poziom glukozy na czczo był niższy o 0,82 mmol/l w porównaniu z grupami kontrolnymi. Jeszcze wyraźniejsze efekty obserwowano w zakresie glikemii poposiłkowej — poziom glukozy po 2 godzinach od posiłku obniżył się średnio o 1,16 mmol/l. Dodatkowo stwierdzono spadek HbA1c średnio o 0,63%, co jest szczególnie istotne w ocenie długoterminowej kontroli cukrzycy. Wszystkie uzyskane wyniki były statystycznie istotne.
Autorzy przeprowadzili również analizy podgrupowe, które wykazały, że skuteczność berberyny zależała częściowo od wyjściowego poziomu glukozy oraz HbA1c u pacjentów. Największe korzyści obserwowano u osób z wyższymi wartościami glikemii przed rozpoczęciem terapii. Istotnym elementem pracy była także analiza bezpieczeństwa suplementacji. W dziewięciu badaniach oceniających ryzyko hipoglikemii nie stwierdzono istotnych różnic pomiędzy grupą otrzymującą berberynę a grupami kontrolnymi. Autorzy podkreślili również, że całkowita liczba działań niepożądanych była niższa w grupach suplementowanych berberyną.
Na podstawie przeprowadzonej analizy autorzy stwierdzili, że berberyna wykazuje istotne działanie obniżające poziom glukozy u pacjentów z cukrzycą typu 2 i może stanowić wartościowe wsparcie standardowej terapii zaburzeń gospodarki węglowodanowej. Jednocześnie zaznaczyli konieczność prowadzenia dalszych badań wysokiej jakości, które pozwolą dokładniej określić długoterminową skuteczność oraz bezpieczeństwo jej stosowania.
Na podstawie: Xie W, Su F, Wang G, Peng Z, Xu Y, Zhang Y, Xu N, Hou K, Hu Z, Chen Y and Chen R (2022) Glucose-lowering effect of berberine on type 2 diabetes: A systematic review and meta-analysis. Front. Pharmacol. 13:1015045. doi: 10.3389/fphar.2022.1015045
