1. Czym są adaptogeny i jak działają na nasz organizm?
Późna jesień to pora roku, w której organizm człowieka jest szczególnie narażony na chroniczne przemęczenie, tak fizyczne jak i umysłowe. Jest to więc czas, gdy dbałość o zdrowie nabiera szczególnej wagi. Z pomocą przychodzi nam grupa aktywnych biologicznie substancji, określanych mianem adaptogenów (z łac. „adaptare„, co oznacza „przystosować” lub „dopasować”) . Należą do nich związki chemiczne, naturalnie występujące w roślinach bądź grzybach, które w holistyczny sposób wspomagają nasz organizm w walce z licznymi dolegliwościami tak fizycznym, jak i psychicznym. Ich główne działanie odznacza się zwiększaniem odporności na stres, przywracaniem równowagi (homeostazy), poprawie koncentracji oraz przyspieszaniem regenerację organizmu ludzkiego.[1],[2]
2. Które substancje zaliczamy do adaptogenów?
Współcześnie za adaptogen uznaje się substancję chemiczną lub też całą roślinę ją zawierającą. W środowisku naturalnym występuje olbrzymia liczb różnorodnych gatunków roślin, posiadających w swoim składzie przynajmniej jednej związek chemiczny odznaczający się działaniem adaptogennym. Najpopularniejsze z nich to m.in. ashwagandha bogata w witanolidy[3], różeniec górski zawierający w swoim składzie rozawiny oraz salidrozydy[4], żeń-szeń i jego ginsenozydy[5], czy też maca obfitująca w glukozynolany[6]. Każda z wymienionych substancji cechuje się nieco odmiennym mechanizmem działania, dlatego trudno jest jednoznacznie określić, która z nich przynosi „najlepszy” efekt. Z tego właśnie powodu zalecane jest stosowanie suplementów o mieszanym składzie, co pozwala na dostosowanie rodzaju oraz ilości przyjmowanych adaptogenów. Na rynku dostępna jest szeroka gama produktów, zawierających w swoim składzie tak adaptogeny syntetyczne jak i te uzyskane na drodze ekstrakcji z materiału roślinnego. Preparaty te mogą przyjmować różnorakie formy – od suszu roślinnego przeznaczonego do parzenia, przez krople pokarmowe, aż do typowych kapsułek pokarmowych. Szczególnie ważne jest, aby przed zakupem konkretnego preparatu zapoznać się ze składem oraz instrukcją jego przyjmowania, gdyż zbyt duże ilości niektórych adaptogenów mogą wywoływać niepożądane skutki uboczne.
3. Kto powinien suplementować adaptogeny?
Preparaty bogate w substancje z grupy adaptogenów zalecane są dla każdego, kto doświadcza uczucia dyskomfortu, związanego z ogólnym przemęczeniem lub chronicznym napięciem fizycznym i psychicznym. Udowodniono również, że adaptogeny mogą nieznacznie spowolnić proces starzenia i złagodzić skutki związanych z nim schorzeń neurologicznych.[7] Ponadto, niektóre adaptogeny, dzięki zdolności do eliminacji wolnych rodników, potrafią zapobiegać powstawaniu zmian nowotworowych w komórkach[8]. Dzięki temu wybrane związki chemiczne z tej grupy uznane zostały za substancje farmaceutyczne i po odpowiedniej diagnozie, są przepisywane przez lekarzy w formie preparatów medycznych. Wobec powyższego, można śmiało stwierdzić, że adaptogeny stanowią wartościowy komponent uzupełniający codzienną dietę i przyczyniają się do wydatnej poprawy zdrowia osób je przyjmujących.
Bibliografia
[1] L. Liao et al., „A preliminary review of studies on adaptogens: comparison of their bioactivity in TCM with that of ginseng-like herbs used worldwide”, Chinese Medicine, 2018, 13, 57.
[2] A. Panossian, G. Wikman, „Effects of Adaptogens on the Central Nervous System and the Molecular Mechanisms Associated with Their Stress—Protective Activity”, Pharmaceuticals, 2010, 3, 188–224.
[3] J. Salve et al., „Adaptogenic and Anxiolytic Effects of Ashwagandha Root Extract in Healthy Adults: A Double-blind, Randomized, Placebo-controlled Clinical Study”, The Cureus Journal of Medical Science, 2019, 11, 6466.
[4] M. Cropley et al., „The Effects of Rhodiola rosea L. Extract on Anxiety, Stress, Cognition and Other Mood Symptoms”, Phytotherapy Research, 2015, 29, 1934-9.
[5] V. Dormal et al., „Effect of Hydroponically Grown Red Panax Ginseng on Perceived Stress Level, Emotional Processing, and Cognitive Functions in Moderately Stressed Adults: A Randomized, Double-Blind, Placebo-Controlled Study”, Nutrients, 2025, 17, 955.
[6] C. Gonzales-Arimborgo et al., „Acceptability, Safety, and Efficacy of Oral Administration of Extracts of Black or Red Maca (Lepidium meyenii) in Adult Human Subjects: A Randomized, Double-Blind, Placebo-Controlled Study”, Pharmaceuticals, 2016, 9, 49.
[7] A. Panossian, „Understanding adaptogenic activity: specificity of the pharmacological action of adaptogens and other phytochemicals”, Annals of the New York Academy of Sciences, 2016, 1401, 49-64.
[8] E. Pięta et al., „Adaptogenic activity of withaferin A on human cervical carcinoma cells using high-definition vibrational spectroscopic imaging”, Biochimica et Biophysica Acta (BBA), 2023, 1869, 166615.
